Untitled 1

Ο Χρηστάκης Β. Ζωγράφος είδε το φως στο Κεστοράτι της Βορείου Ηπείρου το 1820. Η οικογένειά του ήταν εύπορη και ο πατέρας του έμπορος, με επιχειρήσεις στην Κωνσταντινούπολη. Τα κοινά γράμματα διδάχτηκε στο χωριό του, στη συνέχεια δε και για τρία χρόνια φοίτησε στη Ζωσιμαία Σχολή Ιωαννίνων, με δασκάλους τον Κρανά και το Σακελλάριο. Κατόπιν πήγε στην Κωνσταντινούπολη κοντά στον πατέρα του, όπου, συντροφικά στην αρχή και μόνος έπειτα, επιδόθηκε σε δουλειές τραπεζικές,

τομέας στον οποίο πολύ νωρίς διέπρεψε, ιδρύοντας μάλιστα χρηματιστηριακό γραφείο στο Παρίσι. Παράλληλα με τις τραπέζικές του επιχειρήσεις, αμέσως μετά την ενσωμάτωση της Θεσσαλίας στην Ελλάδα το 1881, αγόρασε τεράστιες εκτάσεις (τσιφλίκια) στους νομούς Τρικάλων και Καρδίτσας όπου ίδρυσε και το πρώτο εργοστάσιο ζάχαρης στην Ελλάδα (ο Ζωγράφος, οι Ζάππες και ο Γεώργιος Αβέρωφ ήταν ιδιοκτήτες του μεγαλύτερου τμήματος του θεσσαλικού κάμπου). Είχε τόσες οικονομικές γνώσεις ώστε διετέλεσε μέλος της επί του προϋπολογισμού επιτροπής της οθωμανικής κυβέρνησης, ενώ υπηρξε ένας από τους κύριους συντελεστές της ίδρυσης της Γενικής Εταιρείας του Οθωμανικού Κράτους. Για τις υπηρεσίες του αυτές παρασημοφορήθηκε από τους τρεις τελευταίους σουλτάνους. Από νωρίς αναμείχτηκε δραστήρια στα του Γένους και της Εκκλησίας, μέχρι δε το 1877 διετέλεσε αρκετές φορές πρόεδρος του Εθνικού Ελληνικού Συμβουλίου της Κωνσταντινούπολης και άλλων ελληνικών συλλόγων. Το όνομα του μεγάλου ηπειρώτη ευεργέτη συνδέθηκε στενότατα με την κίνηση για την προαγωγή και τη διάδοση των ελληνικών γραμμάτων, την καθοδηγούμενη από τον Ελληνικό Φιλολογικό Σύλλογο Κωνσταντινούπολης, του οποίου ο Ζωγράφος υπήρξε επίτιμος πρόεδρος και ευεργέτης. Έτσι με χορηγία του εξασφάλισε την έκδοση της επετηρίδας του Συλλόγου και έκτισε το μεγαλόπρεπο μέγαρό του. Ίδρυσε το Ζωγράφειο ∆ιαγώνισμα « ...προς συλλογήν των ζώντων μνημείων του ελληνικού λαού», χορηγώντας μεγάλο ποσό για την ετήσια βράβευση δέκα λαογραφικών συλλογών και δεύτερο διαγώνισμα προς ενίσχυση των ελληνικών γραμμάτων στο Παρίσι και το Μόναχο. Ίδρυσε ακόμη το 1874 στο Σταυροδρόμι της Πόλης, με δαπάνη του, την ομώνυμη Βιβλιοθήκη, θέτοντας στη διάθεση του Ελληνικού Φιλολογικού Συλλόγου ετήσια χορηγία για την έκδοση των έργων των αρχαίων κλασικών ελλήνων συγγραφέων.
Οι απλόχερες δωρεές του σε κάθε ένα τομέα των γραμμάτων και των επιστημών, συνέβαλαν στη μόρφωση των υπο τον οθωμανικό ζυγό ελληνικών πληθυσμών. Στην Κωνσταντινούπολη, ο «γενναιότατος Χρηστάκης Ζωγράφος» σύστησε και προικοδότησε με πόρους για τη λειτουργία του το περίφημο Ζωγράφειο Λύκειο, το οποίο συνεχίζει να λειτουργεί και σήμερα. Ακόμη ενίσχυσε με δωρεές τη Θεολογική Σχολή της Χάλκης, καθώς και τον Ηπειρωτικό Σύλλογο Κωνσταντινούπολης για τους σκοπούς του. «Από το έτος1869 ήρξατο εν τη ιδία αυτού πατρίδι, το Κεστοράτιον της Βορείου Ηπείρου, να δαπανά σπουδαία ποσά προς ανέγερσιν Σχολείων ∆ημοτικού και Ελληνικού των Αρρένων και Παρθεναγωγείου, προς διοχέτευσιν ύδατος εις το χωρίον τούτο και την κατασκευήν εν διαφόροις αυτού συνοικίαις κρηνών, προς ανύψωσιν της περιοχής του νεκροταφείου και την επιδιόρθωσιν του επ’ ονόματι του Αγίου Νικολάου παρεκκλησίου, οικοδομήν συσσιτίου δια τους ενδιαιτωμένους μαθητάς και προς ανέγερσιν σταθμού χωροφυλάκων απέναντι των ιερών τούτων καταγωγείων κειμένου ».
Επίσης υιοθετεί το Παρθεναγωγείο Αργυροκάστρου που είχε συστήσει ο ∆ημήτριος ∆ήμου και το οποίο μετά το θανατό του κινδύνευε να κλείσει από έλλειψη πόρων λειτουργίας: « Αλλ’ ο θεόθεν προορισθείς Χρηστάκης Ζωγράφος, ίνα τον χρυσόν αυτού παρέχει υπέρ της πατρίδος, ανέλαβε και την διατήρησην του Παρθεναγωγείου τούτου χορηγών ετησίως λίρας οθωμανικάς πεντήκοντα ».
Αποβλέποντας ο Χρηστάκης Ζωγράφος στην προαγωγή και διάδοση της ελληνικής παιδείας, ίδρυσε στη γενέτειρά του, το χωριό Κεστοράτι, το 1874 τα φημισμένα ‘‘Ζωγράφεια ∆ιδασκαλεία’’, με διδακτήριο, βιβλιοθήκη, και οικοτροφείο, ενώ κάλυπτε σε συνεχή βάση όλα τα έξοδα διατροφής και ενδυμασίας 60 υπότροφων σπουδαστών (30 αρρένων και 30 θηλέων) που προέρχονταν από την περιοχή του Αργυροκάστρου, ήταν επιμελείς μαθητές και τέκνα φτωχών οικογενειών.
Τα ∆ιδασκαλεία λειτούργησαν 17 χρόνια, μέχρι το 1891, όταν ο ευεργέτης απογοητευμένος και εξαγριωμένος από έναν ανέντιμο και περίεργο πόλεμο από το Μητροπολίτη Αργυροκάστρου Κοσμά, ανέστειλε τη λειτουργία τους. Πάντως μέχρι τότε είχαν αποφοιτήσει περισότεροι από 400 δάσκαλοι και δασκάλες, οι οποίοι δίδαξαν αποκλειστικά στην Ήπειρο, όπως ήταν ο όρος που είχε θέσει ο Ζωγράφος, για να γίνουν δεκτοί στο ίδρυμα.
Όλο το διάστημα της λειτουργίας τους ο ευεργέτης παρακολουθούσε στενά το δημιούργημά του, έστελνε συνεχώς οδηγίες ακόμη και για το πρόγραμμα μαθημάτων, ενώ ενέκρινε ο ίδιος την πρόσληψη των καθηγητών, οι οποίοι έπρεπε να είναι απόφοιτοι της Ζωσιμαίας. Επίσης την ίδια χρονιά που ίδρυσε τα Ζωγράφεια ∆ιδασκαλεία κάλυψε τη δαπάνη ανέγερσης του κτιρίου της Ιερατικής Σχολής της Νήσου Ιωαννίνων την οποία έιχε ιδρύσει λίγο πιο πρίν ο ηγούμενος Αββακούμ και επιπλέον την προικοδότησε με όλα τα ετήσια απαιτούμενα έξοδα λειτουργίας της.
Ο Χρηστάκης Ζωγράφος τα τελευταία 20 χρόνια της ζωής του έζησε στο Παρίσι, από όπου αποστέλλει το 1894, 5.000 δραχμές (ποσό σημαντικό για την εποχή) προς ενίσχυση του ιστορικού Πανελληνίου Γυμναστικού Συλλόγου των Αθηνών, που πρωτοστατούσε στη διοργάνωση των πρώτων Ολυμπιακών Αγώνων. Ακόμη «επ’ ευκαιρία της πεντηκονταετηρίδος των γάμων του...» θέτει στη διάθεση του γαμπρού του και βουλευτή Άρτας Κωνσταντίνου Καραπάνου 25.000 δραχμές «ίνα διανεμηθώσι εις διάφορα φιλανθρωπικά καταστήματα...».
Ο εθνικός ευεργέτης πέθανε στο Παρίσι το 1896, σε ηλικία 76 ετών. Τα οστά του μετά την ανακομιδή τους, μεταφέρθηκαν από τους γιούς του στην Αθήνα και τοποθετήθηκαν σε ένα από τα μεγαλοπρεπέστερα μαυσωλεία του Α΄Νεκροταφείου Αθηνών. Η σύζυγος ∆ομνίκη Ζωγράφου, ακολουθώντας το παράδειγμά του, προικοδότησε και αυτή «δια τριακονταλίρου ετησίας χορηγίας την εν τω χωρίω Μαγοπούλου Αργυροκάστρου ∆ομνίκειον Σχολήν...», ενώ κατά την ονομαστική της γιορτή γινόταν στο χωριό δοξολογία και ακολουθούσε ομιλία του διευθυντή και στη συνέχεια στα σπίτια γίνονταν προπόσεις υπέρ της υγείας των Ζωγράφων.